[ŚREDNIOWIECZE] 4. Filozofia

św. Augustyn

Z początku wyznawca manicheizmu – teoria głosząca, że istnieją dwie substancje: zło i dobro. Później patrystyki – filozofii greckiej przyswojonej na potrzeby religii chrześcijańskiej. Zajmował się zagadnieniem „unde malum?” – skąd zło?. Wg niego zło to brak dobra; Bóg stworzył świat dobrym, a ludzi istotami wolnymi, mogą więc oni wznosić się do nieba lub upadać.

św. Tomasz

Podał 5 powodów na istnienie Boga. Twierdzi, że rozum nie przeczy wierze religijnej, ale ją uzupełnia. Uważa, że ciało ludzkie nie jest wcale niższe rangą od duszy, bo to dzięki niemu dusza poznaje świat. Do dziś istnieje neotomizm – szkoła, której był mistrzem i inspiratorem.

scholastyka

Najważniejszy nurt filozofii średniowiecznej. Myślenie spekulatywne (oderwane od rzeczywistości), metafizyczne, związane z teologią. Polega na komentowaniu i interpretowaniu Pisma Świętego i pism filozofów np. Arystotelesa. Przedstawicielem był m. in. Św. Anzelm, który stwierdził że dowodem na istnienie Boga jest fakt, że pojęcie Boga jest „większe” od ludzkiej myśli, Bóg musi więc istnieć poza nią.

[ŚREDNIOWIECZE] 3. Sztuka gotycka

Rozkwit gotyku przypada na schyłek średniowiecza – XIV/XV w.

1) ARCHITEKTURA

Cechy charakterystyczne architektury:
- ostrołuk wieńczy okna
- materiałem budulcowym kamień
- budowle wysokie, smukłe
- ściany wzmacniane przyporami
- wewnątrz zazwyczaj 12 filarów z łukami, które łączą się ze sobą na krzyż > sklepienie krzyżowo-żebrowe
- strzeliste wieże, strome dachy – symbol wzlotu duszy do Boga
- katedra widziana z oddali ma przypominać ręce złożone do modlitwy
- mocno przeszklone okna, dużo witraży (światło – symbol Boga)
- rozeta – okno w ścianie przy ołtarzu

2) RZEŹBA I MALARSTWO

Cechy charakterystyczne rzeźby:
- realizm
- postaci przedstawiane w ruchu
- efekt trójwymiarowości
- częsty motyw to Madonna

Cechy charakterystyczne malarstwa:
- nadawanie cech indywidualnych postaciom
- próby oddawania perspektywy
- elementy pejzażu
- postaci smuklejsze i wyższe niż ówcześni ludzie
- bogata symbolika – ukryte sensy; znaczenie kolorów, proporcji, rozmiarów itp.
- charakter parenetyczny

Typy przedstawień Maryi:
- pieta (Maryja trzymająca w ramionach lub na kolanach martwego Jezusa)
- deesis (Chrystus w centrum, po bokach modlący się św. Jan Chrzciciel i Matka Boska)
- Theotokos (Matka Boska przedstawiona frontalnie, trzymająca przed sobą Jezusa)
- Hodegetria (Maryja Przewodniczka; robi krok do przodu, jest w ruchu, trzyma na ramieniu małego Jezusa)

- Stabat Mater Dolorosa (Stała Matka Bolejąca - Matka Boska cierpiąca po ukrzyżowaniu Chrystusa)

- Bogurodzica

[ŚREDNIOWIECZE] 2. Sztuka romańska

Na ziemiach dzisiejszej południowej Francji sztuka romańska rozwija się od X – XII w., w Polsce od XII – XIII w.

1) ARCHITEKTURA

Cechy charakterystyczne architektury:
- addycyjność brył – geometryczne bryły (prostopadłościany, walce, półwalce), zestawione ze sobą z wyraźnym wyróżnieniem każdej z nich. Każda z nich ma też osobny dach.
- separatyzm wnętrz – poszczególne części przestrzeni mieszczące się w widocznych od zewnątrz osobnych bryłach są wyraźnie oddzielone od siebie różnicami wysokości, łukami, rzędami kolumn

Budowano: kościoły katedry, kolegiaty, opactwa z wielkich, kamiennych bloków, na planie krzyża łacińskiego wzdłuż osi wschód – zachód (nawa z ołtarzem skierowana na wschód bo to kierunek grobu Chrystusa).

Symbolika budowli romańskich:
- krzyż – święty symbol
- brama, portal – przejście ze sfery profanum do sacrum
- kamień  - jako materiał budulcowy jest twardy, niezniszczalny
- kwadratowe bloki z których tworzono budowle – symbol kwadratu cnót

Zabytki sztuki romańskiej we Francji:
- kościół Notre Dame d’Huriel
- opactwo w Cerisy-la-Forêt
- kościół Saint-Pierre
- kościół opacki w Murbach
- Saint-Léon-sur-Vérère
- Saint-Martin-du-Canigon

2) RZEŹBA I MALARSTWO

Cechy charakterystyczne rzeźby:
- schematyzacja
- idealizacja
- dydaktyzm
- najczęściej przedstawiano Jezusa, Matkę Boską, świętych
- postaci mają niewłaściwe proporcje, są pełne powagi i majestatu
- zdobiono nią kolumny, portale, sklepienia
- materiałem kamień, drewno, brąz

Cechy charakterystyczne malarstwa:
-  przedstawianie świata niematerialnego – piekła, nieba, aniołów, demonów itp.
- nierealistyczne
- w zależności od ważności przedstawiano postacie mniejsze lub większe
- święci mają zawsze swoje atrybuty